El ve Cilt Antiseptikleri

El ve cilt antiseptikleri ve bununla beraber bazı dezenfektanlar, hastane ve sağlık merkezleri içerisinde topikal olarak ciltte, sert yüzeyler üzerinde ve tıbbi ekipmanlar içerisinde yaygın şekilde kullanılan anti mikrobial maddelerdir. Antiseptik ve dezenfektanlar yaraları olduğu kadar zararları da olabilir, mikroorganizmalar üzerinde de etkisi büyük olduğu kadar, aynı zamanda insan hücrelerine de toksiktirler. Bu sebeple ortamın ve aletlerin temiz tutulması amacıyla kullanılırlar. Bazen de sistemli olarak değil de, yüzeyselsel özelliklere bağlı olarak şekilde canlılar üzerinde uygulaması olabilir.

Mikroorganizmalar, tüm canlılar gibi uygun olan ortamlar buldukları zaman beslenir, çoğalır ve hayatlarını toprak, su, hava gibi cansız ortamlarla bazı hayvan ve insan vücudu gibi konak canlıların üzerinde sürdürebilirler. Bu sebeple de içtiğimiz suyun, yediğimiz yiyecek ve içeceklerin hastalık yapan mikroorganizmalardan uzak tutulabilmesi gerekmektedir. Bu tip sağlık koruma çalışmaları çerçevesinde 3 kavram öne çıkmaktadır. El ve cilt antiseptikleri başlığı altında incelenebilecek söz konusu sağlık koruma çalışmaları hakkındaki bu üç kavram şu şekilde sıralanabilir:

  1. Sterilizasyon
  2. Dezenfeksiyon
  3. Antisepsi

El ve Cilt Antiseptikleri: Sağlık Koruma Çalışmaları Hakkında Üç Kavram

1-Sterilizasyon: Maddenin üzerinde ya da içerisinde olan tüm mikroorganizmalardan arındırılması işlemine denirBu işlemin ardından hastalık yapan ya da yapmayan tüm mikroorganizmalar ölmektedir. Aynı zamanda bu sterilizasyon işlemi, yalnızca cansız nesnelere uygulanabilmektedir.

2-Dezenfeksiyon: İnsanlarda temizlik işlemi olabilir. Hastalık yapma potansiyeli sahip olan yerlerin temizliğinde kullanılır. Bulunan tüm mikropları insanlardan uzaklaştırma işlemine verilen addır. Dezenfeksiyon işleminde kullanılabilen ve genel olarak kimyasal içeren söz konusu maddelere dezenfektan denilmektedir.

3-Antisepsi:  Canlı dokuların üzerindeki ya da içindeki mikroorganizmaları, genel olarak kimyasal maddeler kullanarak ortadan kaldırmaya yönelik olan uygulamalara denir. Kullanılmakta olan bu kimyasal maddeler temizlik işine ise de antiseptik adı verilmektedir. Dezenfektanlar ile antiseptikler arasındaki en önemli fark ise antiseptiklerin sadece canlı dokuya uygulanabiliyor olmasıdır.

Antiseptik Çeşitleri

İnsan sağlığını koruma çalışmaları kapsamında kullanılan el ve cilt antiseptikleri, son günlerde dünya genelinde oluşan korona virüs nedeniyle oldukça fazla gündeme gelmeye başlamıştır. Aynı zamanda bununla beraber antiseptiklere olan ihtiyaç ve talep oldukça artmıştır.

Ancak insanlar bu noktada hangi tip antiseptiklerin olduğunu ve gerek duyulduğunu pek iyi bilmemektedir. Bu anlamda örnek olarak verebileceğimiz antiseptikler içerisinde şunlar yer alabilir:

Etil alkol:

  • Vegetatif bakterilere bakterisit etkilidir.
  • %95’lik etil alkol tüberkilosiddir.
  • El ve cilt antiseptikleri olarak bu ürünün %70’lik solüsyonu kullanılır.
  • Alkolün gerek sporisit etkisinin olmaması gerekse kan pıhtılarına nüfus edememesi nedeniyle alet ve cihaz tipi ürünlerin sterilizasyonunda kullanılmamaktadır.
  • Minimum 10 dakika %70’lik alkolle tutulan termometreler, bu yöntem ile dezenfekte edilebilir.
  • Eğer tam nem sağlanabilirse iki dakika içerisinde cilt üzerinde bulunan bakteri sayısını %90’a yakın bir oranda azaltabilir.
  • Mercekli aletler hassas oldukları için onların yapılarını bozabildiği bu aletler metal olabildiği için paslanabilir. Metalleri paslandırabildiği için de tıbbi alet ve cihazlarda temizlik malzemesi dezenfektan olarak tercih edilmemesi gerekir.
  • Alkol proteinleri çökeltmesi sebebi ile açık yara üzerinde veya mukozada kullanılmamalıdır.

 Benzalkonyum kloroid (Zefiran):

  • Antiseptik veya dezenfektan olarak kullanılabilmektedir.
  • Gram pozitif olarak yer alanların yanı sıra bazı gram negatif bakterilere karşı da oldukça etkilidir.
  • Sabunlar ile etkileri farklı olabilir. Sabunlar üzerinde etkisi ise etkilerinin inaktive oluşu, ayrıca lastik, plastik ve pamuk gibi maddelerin üzerine absorbe olması ile temasta bulunduğunda ise etkinliklerini kaybetmeleri onlar için negatiflik oluşturur ve dezavantajdır.
  • Zefiran isimli olarak yer alan mikroorganizmalarla beraber olarak kontaminasyona eğilimlidir.
  • Geçmiş yıllarda kontakt lenlerin saklanmasında kullanılmışsa da, kornea ülserlerine sebep olması yüzünden kullanımı terk edilmiştir.
  • Zefiran, günümüzde kullanımı önerilmeyen bir solüsyondur.

Heksaklorofen:

El ve cilt antiseptikleri konusunda antiseptik bir solüsyondur.

Etkisi bakteriostatiktir.

%3 oranda hekzaklorpfen içeren solüsyonlar, cilt temizliği için kullanılır.

Deri el antisepsisi için el kremlerine veya sabunlara katılabilir.

Heksaklorofenin en göze çarpan özelliği ise ciltten absorbe olmasıdır.

Klorheksidin (salvon):

  •  %1.5lik klorheksidin içeren ve %15’lik setrimit maddeleri barındıran içlerinde bir karışımı sayesinde antiseptik özellikleri olan ve dezenfektan özellikte bir solüsyondur.
  • Toksik olan bir madde değildir.
  • Hem gram (-) hem de gram (+) bakterilere karşı bakterisit etkilidir.
  • Antiseptik ve dezenfektan olarak bunun 1/100’lük solüsyonu tavsiye edilir.
  • Kirli aletlerin dezenfeksiyonunda ise temizlik önemlidir. Ve 1/30’luk solüsyonu kullanabilirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir